Xác lập mô hình tăng trưởng mới: Việt Nam cơ cấu lại nền kinh tế lấy khoa học công nghệ làm động lực

Last Updated on 22/04/2026 by Phong Đại

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cấp thiết: xác lập mô hình tăng trưởng mới và cơ cấu lại nền kinh tế. Nghị quyết mới nhấn mạnh không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mà phải nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Đây là bước ngoặt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và tuyệt đối không để xảy ra khủng hoảng kinh tế.

1. Vì sao Việt Nam cần một mô hình tăng trưởng mới ngay lúc này?

Sau hơn 35 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng dựa vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã chạm trần. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và cuộc đua công nghệ toàn cầu, Việt Nam buộc phải chuyển hướng.

Nghị quyết nêu rõ 3 yêu cầu cốt lõi:

1. Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn về nợ công, bội chi ngân sách trong giới hạn cho phép.
2. Phối hợp đồng bộ chính sách tài khóa – tiền tệ một cách linh hoạt, bảo đảm cung ứng vốn cho nền kinh tế.
3. Kiên quyết không để xảy ra khủng hoảng kinh tế trong mọi tình huống, kể cả khi phải chủ động điều chỉnh thuế, phí trong trường hợp khẩn cấp.

Đây không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà là cam kết chính trị cho một chu kỳ phát triển bền vững.

2. Trụ cột của mô hình tăng trưởng mới

2.1. Lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính

Theo dự thảo Báo cáo, mô hình mới hướng tới tạo ra “sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao”, trọng tâm là kinh tế số, kinh tế dữ liệu. Bốn cuộc chuyển đổi được xác định song hành: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi chất lượng nguồn nhân lực.

Điều này có nghĩa là làm mới các động lực truyền thống (đầu tư, xuất khẩu, tiêu dùng) bằng công nghệ, đồng thời hình thành các động lực hoàn toàn mới.

2.2. Ổn định vĩ mô để tăng trưởng hai con số

Chính phủ yêu cầu tăng trưởng phải gắn chặt với an toàn hệ thống. Thay vì nới lỏng ồ ạt, định hướng là cơ cấu lại chi ngân sách: tăng mạnh chi đầu tư phát triển, giảm chi thường xuyên, tập trung vào hạ tầng chiến lược, khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Song song, thị trường vốn phải trở thành kênh huy động trung và dài hạn thực sự: phát triển thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp ổn định, an toàn, minh bạch để phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao.

3. 5 hướng cơ cấu lại nền kinh tế trọng tâm

Để hiện thực hóa mô hình mới, Nghị quyết chỉ ra 5 mũi đột phá:

3.1. Tài chính – Đầu tư công

• Tạo đột phá về thể chế để nâng cao chất lượng giải ngân vốn đầu tư công
• Ưu tiên vốn cho các ngành đột phá, các cực tăng trưởng, vùng động lực

3.2. Hệ thống ngân hàng hiện đại

• Hiện đại hóa ngân hàng và tổ chức tín dụng
• Xử lý dứt điểm ngân hàng yếu kém, sở hữu chéo, tăng cường thanh tra giám sát

3.3. Công nghiệp quốc gia vững mạnh

Đây là điểm mới rất đáng chú ý. Việt Nam sẽ:

• Nâng cao năng lực các ngành nền tảng: năng lượng, cơ khí chế tạo, luyện kim, hóa chất, vật liệu mới
• Ưu tiên làm chủ công nghệ trong các ngành mới nổi: chip bán dẫn, robot và tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), vật liệu tiên tiến, năng lượng tái tạo, năng lượng mới
• Từng bước xây dựng công nghiệp năng lượng nguyên tử, công nghiệp vũ trụ, công nghiệp lượng tử

3.4. Nông nghiệp xanh – tuần hoàn – chuỗi giá trị

Chuyển dịch cơ cấu nông thôn theo hướng sinh thái, ứng dụng mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số, phát triển vùng hàng hóa lớn gắn với chế biến sâu và thương hiệu quốc gia.

3.5. Dịch vụ giá trị gia tăng cao

Phát triển dịch vụ tài chính, logistics, thương mại điện tử, du lịch chất lượng cao; hình thành trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do thế hệ mới, trung tâm logistics gắn cảng biển, cảng hàng không.

Ngoài ra, thị trường bất động sản được yêu cầu quản lý để phát triển lành mạnh, minh bạch, bền vững, đáp ứng nhu cầu nhà ở thực của người dân.

4. Vai trò mới của các thành phần kinh tế

Nghị quyết tái khẳng định cấu trúc kinh tế nhiều thành phần nhưng với định vị rõ ràng hơn:

• Kinh tế nhà nước: đổi mới quản trị theo chuẩn mực quốc tế, giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, viễn thông, hạ tầng, tài chính.
• Kinh tế tư nhân: được xác định là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”. Nhà nước cam kết tạo môi trường bình đẳng để tư nhân tiếp cận đất đai, vốn, công nghệ, phát triển các tập đoàn tư nhân lớn mạnh ngang tầm khu vực.
• Kinh tế FDI: thu hút có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao, phát thải thấp, gắn với chuyển giao công nghệ và kết nối sâu với doanh nghiệp trong nước để hình thành hệ sinh thái.

5. Không gian phát triển mới: Vùng, đô thị và biển

Mô hình tăng trưởng mới không chỉ là ngành, mà là không gian:

• Hình thành các cực tăng trưởng, vùng kinh tế trọng điểm, đô thị TOD (phát triển theo định hướng giao thông công cộng), khai thác không gian ngầm, tàu điện ngầm tại Hà Nội, TP.HCM.
• Đẩy mạnh công nghiệp hóa nông thôn, liên kết vùng, đổi mới tư duy từ “quản lý” sang “quản trị, kiến tạo phát triển vùng”.
• Phát triển mạnh kinh tế biển bền vững: nuôi trồng hải sản công nghệ cao, trung tâm hậu cần nghề cá, hạ tầng đảo chiến lược, gắn với quốc phòng an ninh.

Kết luận: Từ quyết tâm chính sách đến hành động doanh nghiệp

“Xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế” không phải là khẩu hiệu. Đó là lộ trình chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, từ dựa vào tài nguyên sang dựa vào tri thức.

Với doanh nghiệp, đây là tín hiệu rõ ràng:

• Đầu tư vào R&D, chuyển đổi số sẽ được ưu tiên về chính sách vốn, thuế
• Các ngành chip, AI, tự động hóa, năng lượng sạch, logistics xanh sẽ là “sân chơi” của thập kỷ tới
• Kinh tế tư nhân có dư địa lớn nhất từ trước đến nay để vươn lên dẫn dắt